Tel : 0 535 552 4557

psikolog21@gmail.com

Çalışma Saatleri : 09:00-18:00

Makaleler

02.10.2018

Ekleyen :Sadık SUN

 
Anı yaşamak / Mindfulness / Bilinçli Farkındalık

Günümüz modern toplumu varoluşsal bir boşluğa düşmüş,  hesapta yüzeye çıkmaya çalışan ama çırpındıkça alabora olmuş/olacak bir gemiyi andırır vaziyete bürünmüş gibi. Her günümüz bir önceki günün neredeyse tıpatıp aynısı,meşguliyetler hat safhaya ulaşmış,  herkesin alelacele yetişmesi gerekenyerler, yapması gereken ve sonu bitmek bilmeyen işlerinin olduğunu eğer anı fark edersekacı içerisinde gözlemleriz. Kırmızı ışıkta daha saniyeler dolmadan gaza basan, sırada beklememek adına araya adam sokan, ….vb. nice örnekleri sıralayabiliriz.Bunun yanı sıra bir anlık bir bekleyiş ya da soluk alma halinde bile zihnimiz ya dönüşü olmayan geçmişin tecrübelerinden ziyade pişmanlıkları ve kırgınlıklarıyla ya da her şeyi kontrol altına alabilecekmişiz,öyle bir gücümüz varmışgibisinden geleceğin plan ve plancıklarıyla kontenjanlarını doldurarak sanırsın kendi kendini imha etmeye programlı bir yazılım halini almıştır.Yaşadığımız şimdiki anıduyumlarımızlafark ederek yaşamaya, ne vaktimiz ne mecalimiz kalmış,zihnimize zaman zaman yapmak istediğimiz şimdi ki ana dair rezervasyon talepleri zihnimizin geçmiş ve gelecekle ile olan doluluğu sebebiyle maalesefgeri çevrilecek bir vaziyet halini almıştır.Dönüp kendimize “günümüzün kaç saatini/dakikasını/yüzde kaçını içinde bulunduğum anı fark ederek geçiriyorum?” sorusunu kendimize sormamız kanımca farkındalık açısından yeterli olacaktır. Durum hayliyle böyle ikenaklımıza takılan senfoniorkestrasını aratmayacak şekilde herkesin ahenk içerisinde yaptıkları bu koşuşturmanın ne anlama geldiği ve yapılanların neye hizmet ettiği, bize ne kadar fayda sağladığı!Eğer cevabımız bu soru karşısında refleks olarak “mutlu ve huzurlu”olmak adına diye cevap verdiyse,toplumsal ve bireysel bazdasözdeazalması gereken ama gittikçe artan  “huzursuzluk ve mutsuzluğun”  neden, niçin ve nasıl ortaya çıktığını düşünmek gerekliliği doğmuştur.  Ayağımızı gazdan çekmeyip, son vitese takıp yaşadığımız ama yaşarken farkına varmadan bedensel ve ruhsalgüvenliğimizi tehlikeye atıp çıktığımız bu yaşam yolculuğunda hızımızı düşürüp, emniyet kemerimizi takıp, ilerlerken değerli olabilecek hayatımızla ilgili nelerden vazgeçtiğimizi,gidişatımızın nereye doğru olduğunu ve ilerlerken hangi manzaralarla karşılaştığımızı ve benzeri sorulara cevap bulmaya her zamankinden daha fazla ihtiyacımızın olduğu bir gerçektir. İşte tam da bu noktada son yıllarda önemi daha da artan “Bilinçli Farkındalık” ya da diğer adıyla “Mindfulness” psikoloji literatüründe son zamanlarda adını sıkça duyduğumuz ve bu hayat yolculuğumuzda durup nefes alabilmemizi, sağlayabilecek metotlardan bir tanesidir.Yürüme  meditasyonu,  yoga,  oturma meditasyonu, reiki ve islam inancında da bazı dini gereklilikleri (namaz, abdest, inzivaya çekilme ve itikaf gibi) yerine getirirken yapmamız gerekenbilinçli farkındalık/Mindfulnessyaşantımızla ilgili sıkça karşılaştığımız varoluşsal zorlukların yanı sıra kronik depresyon gibi ciddi psikolojik problemlere de çözümü kolaylaştırabilecek temel bir psikolojik süreçtir (Siegel, Germer ve Olendzki, 2008). Bilinçli farkındalık, şuanın daha iyi farkında olmamızı sağlayıp  düşünce,  duygu  ve hislerimizi,  onlara alelacele  tepki  vermek yerine  gözlemlemeyi ve hissetmeyi amaçlamaktadır (Fulwiler ve de Torrijos, 2011).Budist geleneğine göre “Bilinçli Farkındalık”,  içinde bulunduğumuz an’a kendi irademizle odaklanma becerisidir (Bishop ve diğerleri,  2004). Bilinçli farkındalık durumunda olan bireyler huzurlu, mutlu ve çevrede olan bitene karşı uyanık olup, içindeki duyguları ve zihinlerinden geçirdiklerini ve bunları nasıl tanımlayacağını ve değerlendireceğini bilirler (Kabat-Zinn ve Hanh, 2009). Bilinçli farkındalığın en yaygın tanımı dikkatli olmak ve şimdiki anda yaşanan olayların farkında olmamızdır (Brown  veRyan,  2003).

Bilinçli Farkındalık ile ilgili batı’daki psikoterapi uygulaması olarak ilk kez 1979 yılında Dr. John Kabat-Zinn tarafından geliştirilmiştir. Bu uygulamada,  kronik ağrı hastalarında günlük hayatlarında yaşadığı semptomların ve kronik hastalıkkaynaklı stresin azaltılmasına yönelik pratiklere yer verilmiştir (Kınay, 2013).Siew ve Khong (2011)’e göre genellikle psikoloji,  insanlara negatif duygularla nasıl başedilebileceğini ve onlardan nasılkaçınabileceklerini öğretirken;  bilinçli farkındalık odaklı yaklaşım negatif duygulardan kaçınmak yerine,  bütün duygulara derin bir saygı geliştirmeyi ve bütünduygulara,  olumlu ya da olumsuz olmasına bakılmaksızın büyük bir hoşgörü  ile yaklaşılmasına yardımcı olmayı amaçlar (akt. Kınay, 2013).Daha önce yapılan araştırmalar incelendiğinde bilinçli farkındalık yargısız olma, an’a odaklanma, mesafe koyma, serbest bırakma ve  kabullenme  olmak  üzere  beş  adet  beceriden oluşmaktadır.

Yargısız olma; kişinin kendisi ve çevresiyle ilgili olup bitenleriyaftalamadan, eleştirmeden veyargılamalarda bulunmadanyaklaşmasıdır.

An’a odaklanma;birey geçmişin geri gelmeyeceğinin ve müdahale edilemeyip, değiştirilemeyeceğinin  farkındadır.Gelecek ise  henüz  yaşanmadığı  için nelere gebe olduğu  belirsizdir.  Bu sebeple bireyin içinde bulunduğu an  değerlidir.

Mesafe koyma; birey yaşadığı, deneyimlediğiduygu ve düşüncelerini öznel olmayıp objektif bir gözle bakabilme becerisi kazanır, bireyler o ankidüşüncenin kendisinin bütününü oluşturmayıp ama sadece bir parçası olarak düşüncenin var olduğunu kavrar.

Serbest bırakma; birey zihnin ürettiği baştakaygı ve korku gibi olumsuz duygular yoluyla otomatik düşünce örüntüleri oluşturur ve bu olumsuz otomatik düşünceler bir süre sonra bireyi hakimiyeti altına alıp, hayatını zorlaştırır. kişi bu olumsuz duygu ve  düşüncelere  tepkisel yaklaşmak  yerine  bunları çürütecek şekilde  cevap  verir.

Kabullenmede; birey onu rahatsız eden duygu ve düşüncelerden kaçmak yerine bu deneyimlere yaklaşır ve yüzleşme yoluna girer (Kara, 2016)

Kısacası anı yaşamak demek günümüzü gün etmek, eğlenmeye odaklanmak değil, içinde bulunduğumuz anın değerini hissederek, düşünerek yaşamaktır. 1996’ da yaşama gözlerini kapatan ünlü iş adamı Vehbi Koç’un bir söyleyişi de  “Hayatım boyunca sürekli çalıştım ama; hiç hayatımı yaşamadım.” deyişi, ya da belli bir yaştan sonra “hayatımdan hiçbir şey anlamadım nasıl geçti bilmiyorum” diyen büyüklerimizin ağzından çıkan sözler anı yaşamanın ne kadar kıymetli olduğuna en güzel örnektir.

Anı yaşamaya dair güzel bir hikaye ile kapatacak olursak

“Simyacıda anlatılan hikâyelerden birinde, genç bir adam yaşlı kralın sarayına gider. Kral gencin eline, içinde sıvı yağ bulunan bir kaşık verir ve bu yağı dökmeden sarayını dolaşmasını ister. Genç, yağı dökmeden sarayı dolaşıp gelir. Kral gence;   “Salondaki acem halılarımı gördün mü?” diye sorar. Genç görmediğini söyler. Kral, bahçesini görüp görmediğini sorar. Genç görmediğini söyler. Kral, değerli kütüphanesini görüp görmediğini sorar. Genç yine görmediğini söyler. Bunun üzerine kral, gencin sarayı ikinci kez dolaşmasını, ancak bütün bunlara bakmasını söyler. Genç, sarayı dolaşıp gelir. Her şeyi görmüştür ancak kaşıktaki yağı da dökülmüştür. Kral gence “Yaşamın gizi, kaşıktaki birkaç damla yağı dökmeden dünyaya bakabilmektir şeklinde öğüt verir (Nurnet.org).

 Kaynakça

Bishop, S. R.,Lau, M., Shapiro, S., Carlson, L., Anderson, N. D., Carmody, J., . . . Velting, D.  (2004).  Mindfulness:  A  proposedoperationaldefinition.  Clinicalpsychology: Scienceandpractice, 11(3), 230-241.

Brown, K. W. ve Ryan, R. M. (2003). TheBenefits of BeingPresent: MindfulnessandIts Role in PsychologicalWell-Being. Journal of PersonalityandSocialPsychology, 84.4 822-848.

Kabat-Zinn, J. (2003). MindfulnessBasedInterventions in Context: Past, PresentandFuture. ClinicalPsychologySciencePractice, 10, 144-156.

Kara, E. 2016,Üniversite Öğrencilerinin Depresyon  Düzeylerinin Bağlanma Stilleri ve Bilinçli Farkındalık İle İlişkisi: Öz Kontrolün Aracılık Rolü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir.

Kınay, F. 2013, Beş Boyutlu Bilinçli Farkındalık Ölçeği’niTürkçe’ye Uyarlama, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması, İstanbul Bilim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı Psikoloji Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.

Siegel, R. D.,Germer, C. K. Ve Olendzki, A. (2008). Mindfulness: What Is It? WhereDoesItComeFrom? ClinicalHandbook of Mindfulness, New York: Springer.

http://www.nurnet.org/gunu-degil-ani-yasamak/